Categorie archief: scheikunde

Het periodiek systeem der elementen. En woorden.

Het begon met een tweet:

https://twitter.com/SciencePorn/status/696162823785877504

SciencePorn, een geweldig twitteraccount laat een Venn diagram zien van twee verzameling en hun doorsnede. Het gaat hier om de verzameling elementen, althans de afkortingen daarvan en de afkortingen van de staten van de Verenigde Staten. Zo is “Ne” de afkorting van het element Neon en de afkorting van de staat Nebraska. SciencePorn schrijft: “so satisfying” en dat vind ik ook.

Mijn hoofd ging meteen aan en al heel snel dacht ik aan Nederlandse woorden die hetzelfde zijn als de afkortingen. “La” bijvoorbeeld, de afkorting van Lanthaan heeft een mooie betekenis in het Nederlands. En als dit eenmaal in mijn hoofd zit, dan is dat er lastig uit te halen. En ondanks de jetlag ben ik meteen aan de slag gegaan.

Allereerst zocht ik een mooi bestand met alle elementen. Na wat zoeken en oppoetsen had ik deze in Excel en dus ook in Word beschikbaar. Ik zocht naar de afkortingen die ook woorden zijn in het Nederlands en liep als snel tegen het volgende probleem op: ik ken natuurlijk niet alle tweeletterige woorden. Na eerst even met mijn Dikke van Dale in de hand te hebben gestaan, bedacht ik dat er vast lijsten bestaan met tweeletterige woorden. Google bevestigde dat: tweeletterwoorden voor Wordfeud!

En toen was het een kwestie van deze lijsten naast elkaar leggen! Ik dacht voordien nog dat er veel meer tweeletterwoorden zouden zijn dan elementen. Maar dat was dus niet het geval. Er zijn zelfs meer elementen (118: Ac, Ag, Al, Am, Ar, As, At, Au, B, Ba, Be, Bh, Bi, Bk, Br, C, Ca, Cd, Ce, Cf, Cl, Cm, Co, Cr, Cs, Cu, Db, Ds, Dy, Er, Es, Eu, F, Fe, Fm, Fr, Ga, Gd, Ge, H, He, Hf, Hg, Ho, Hs, I, In, Ir, K, Kr, La, Li, Lr, Lu, Md, Mg, Mn, Mo, Mt, N, Na, Nb, NdNe, Ni, No, Np, O, Os, P, Pa, Pb, Pd, Pm, Po, Pr, Pt, Pu, Ra, Rb, Re, Rf, Rg, Rh, Rn, Ru, S, Sb, Sc, Se, Sg, Si, Sm, Sn, Sr, Ta, Tb, Tc, Te, Th, Ti, Tl, Tm, U, Uub, Uuh, Uuo, Uup, Uuq, Uus, Uut, V, W, Xe, Y, Yb, Zn, Zr) dan twee letterwoorden (90: Ab,  Ad,  Af,  Ah,  Ai,  Al,  Am,  As,  Ar,  Au,  Be,  Bi,  Bo,  Br,  Co,  De,  Do,  Eb,  Eg,  Ei,  El,  En,  Er,  Es,  Ex,  Fa,  Ga,  Ge,  Go,  Ha,  He,  Hi,  Hm,  Ho,  Hu,  Ia,  Id,  Ie,  Ik,  In,  Io,  Is,  Ja,  Je,  Ju,  Ka,  Ks,  Ku,  La,  Li,  Ma,  Me,  Mi,  Mu,  Na,  No,  Nu,  Of,  Oh,  Oi,  Om,  On,  Op,  Os,  Pa,  Pf,  Pi,  Po,  Pu,  Ra,  Re,  Ri,  Sa,  Si,  Te,  Ti,  Tu,  Uh,  Ui,  Uk,  Up,  Ut,  Uw,  Va,  Wa,  We,  Xi,  Yo,  Ze,  Zo).

Het leidt tot dit Venn-diagram:

doorsnedeplaatje

Het periodiek systeem kent natuurlijk chemische reeksen als alkalimetalen, aardalkalimetalen, overgangsmetalen, hoofdgroepmetalen, metalloïden, niet-metalen, halogenen, edelgassen en lanthaniden maar we kunnen we vanaf vandaag een aan toevoegen: de Nederlandse woordenreeks. U ziet ze hieronder in het (hoe kan het ook anders) oranje.

periodiektotaal2

(Versie 2: de “O” is toegevoegd. Dank aan Marc van Oostendorp voor de opmerkzaamheid! Bewijs.)

Nu nog een opgave. Bedenk een zo lang mogelijke zin met deze woorden. Elk woord maar een keer gebruiken en geen puntkomma’s waar je een punt zou verwachten. De te gebruiken woorden zijn: Al,  Am,  Ar,  As,  Au,  Be,  Bi,  Br,  Co,  Er,  Es,  Ga,  Ge,  He,  Ho,  In,  La,  Li,  Na,  No,  O, Os,  Pa,  Po,  Pu,  Ra,  Re,  Si,  Te,  Ti en U

Twee voorbeelden met zes woorden:

Ho, ga er in na pa!

en

Ga na, te bi, te au!

Die laatste is niet echt heel mooi. Kom maar op!

Een genetische puzzel

Bij de biologielessen is genetica een belangrijk onderwerp, maar niet alle leerlingen vinden het even leuk (wij wel!). Dat komt vooral doordat processen als transcriptie en replicatie als heel ingewikkeld en abstract worden ervaren. Daarom heb ik de DNA-RNA puzzelset gemaakt, een paar honderd plastic nucleotiden die iedereen in staat stellen lekker zelf met de broncode van het leven te puzzelen.

IMG_20131017_161950

Lastige concepten als PCR, de antiparallele structuur van de complementaire strengen, Okazaki-fragmenten, het verschil tussen de covalente bindingen binnen een streng en de waterstofbruggen tussen strengen onderling, en nog veel meer worden veel duidelijker als je het zelf even uit kunt proberen.

IMG_20131028_120534

Wie ook zoiets wil en toegang heeft tot een lasercutter kan hier de bronbestandjes downloaden, we gaan de komende tijd de puzzel in de lessen proberen en als ze af zijn de werkbladen ook hier publiceren!